Nana dé trwa moun i di Jean Lods lé pa in lotèr rénioné, akoz ke lu la pa né La Réunion. Lo késtion lé pasionan : kosa i lé in lotèr réinoné ? Kosa i lé lo lidantité rénioné ? Tout lèv Jean Lods lé bazé si son késtionman : si la kèt lidantité in moun la été konsu Nouvelle-Calédonie, lé né la Frans (Montbéliard), é la pass tout son lanfans La Réunion… Kisa lu lé ? Kosa i lé son kiltir ? E si son kiltir lété pa zis la kiltir in sèl lié, mé la kiltir in bon pé léspas ? Tout la bann liv Jean Lods i rakont koman domoun i viv ant lo kontinan l’Europe é lil loséan Indien. Anndan La Morte saison (1980) èk Le Bleu des vitraux (1987) parézanp, Martin èk Yann i viv ant zot présan é zot mémwar lanfans zot la pasé koté Salazie.
Lo laksion i may-may ant lo tan prézan (lo zané 1980), é lo tan pasé (lo zané 1940-1950, lo tan la kolonizasion). I artrouv anndan lo dé liv in takon tématik péi : lanferman anndan in lil, la prézans la mor i sinboliz in présion sosial, lo bann koméraz i fé souf lo kèr, etc. Lékritir Jean Lods lé in lékritir an fransé (parèy sat , Jean-François Samlong, , etc.), mé i vé pa di ke sé pa in lékritir kréol. Lo kozé lé fransé, mé lo kèr lé rénioné… ousinonsa, pou èt pli prési, lo kozé konm lo léspri i tourn-vir ant la France èk La Réunion, i tourn-vir ant lo kontinan èk lil.
Sven (1991), Mademoiselle (1994), èk Quelques jours Lyon (1994), i arpran lo tématik amorsé anndan La Morte saison èk Le Bleu des vitraux, é i dévlop a zot swat an métan lo laksan si lo rapor o papa (Quelques jours à Lyon), swat an métan lo laksan si lo rapor èk lo monmon (Mademoiselle). Dan sak liv, lotèr i ésprim son rapor la soufrans vizavi in sosiété la mèt la pwazon dan son lanfans. Lo tisu sosial lé mins, mé i artrouv touzour dan lo dékor in sosiété kolonial ke la malmèn in zoumine – ke i pouré sinboliz in pèp. An tan ke zétranzé dan son sosiété, lu port in regar lé plin la distans, é i poz èk zustès lo problèm lo manièr listwar la rant dan la vi domoun pou dékoch in flèch dan zot lanbision.
Je me souviens : j’ai marché dans la nuit. J’ai pris les sentiers qui, à travers les collines, conduisent d’une case à l’autre, d’une concession à la suivante. Comme mon père inspectant la propriété. Je m’arrêtais à l’abri des haies de vétiver. Je fixais l’intérieur des cases refermées sur la flamme ovale des lampes à pétrole. J’écoutais les voix dans la nuit. Parfois un chien donnait l’alarme, un homme s’avançait vers la porte, dénoncé par son ombre allongée sur le terre-plein devant la maison ; il restait un instant sur le seuil, le regard scrutant l’ombre, se retournait et rentrait. Je quittais alors mon abri de feuilles, reprenais le sentier en direction de la case suivante. (Le Bleu des vitraux, p. 147).
Lé sa minm lo lékritir Jean Lods : in lékritir i fé lo semin an larièr pou èd in moun artrouv lo koulèr lanfans, pou èd ali kontinué son mars dan le péizaz lil lu la abité kan lu té zoumine. Lotèr i kasèt pou argard lo monn lu la konu, é pou rann son monn konm son mémwar i arvien. Zordi Jean Lods i abit Paris, mé tout son bann mo i abit la mèr : kèkpar ant lo kontinan é lil, dan in léspas i kri lo limazinèr. Ek son bann mo, lu march, lu pass kaz an kaz pou di kosa lété lintimité la vi dann tan lontan, kan gro blan té i pwazone la vi ti kolon…
Liv Jean Lods :
Le Silence des autres, Paris, La Pensée Universelle, 1973.
La Part de l’eau, Paris, Gallimard, 1977.
La Morte saison, Paris, Gallimard, 1980.
Le Bleu des vitraux, Paris, Gallimard, 1987.
Sven, Paris, Calmann-Lévy, 1991.
Mademoiselle, France (Vénissieux, Saint-Denis de La Réunion), Paroles d’aube, Grand Océan, 1994.
Quelques jours à Lyon, Paris, Calmann-Lévy, 1994.
Pou antann Jean Lods :
Les Dossiers de l’ARCC n° 47 : « Exils et écritures. Entretien avec trois écrivains francophones : Monique Agénor, Jean Lods et Nabile Farès » (animé par Stéphane Hoarau), Paris, 2007 (2 CD Audio, 45 et 35mn).
Ayèr su lo nèt :
GENDRE Annick (dir.), D’Une Rive l’Autre, (2007).
HOARAU Stéphane, « Exil et écriture : Jean Lods, la possibilité d’un exil rayonnant ouvert à la rencontre », in Mondes Francophones, (2007).
HOARAU Stéphane, « Exils et Ecritures. Entretien avec trois écrivains francophones : Monique Agénor, Jean Lods et Nabile Farès » (extrait), in Mondes Francophones, (2007).
